zaterdag 23 september 2017

Wie, wat, waar: Een tennisbaan aan de Spoorweglaan

Speurder, de speurhond van Groenegraf.nl
Vandaag is een nieuwe uitzending in de rubriek Wie, Wat, Waar? bij RTV Baarn gestart. De rubriek is een samenwerking met Stichting Groenegraf.nl. U kent inmiddels onze speurhond "Speurneus". Tijdens de uitzending van de rubriek Wie, Wat, Waar? graaft Speurneus telkens een foto van Groengraf.nl op. Wij hopen dan dat de kijkers van RTV Baarn en de volgers van Groenegraf.nl de vragen die we hebben over de foto kunnen beantwoorden.






Op deze plattegrond uit 1913 staat een tennisbaan vermeld aan de Spoorweglaan in Baarn, de huidige Gerrit van der Veenlaan. Best gek, een tennisbaan pal aan het spoorwegravijn. Daar moet menig balletje naar beneden zijn gerold.

Wij zijn op zoek naar beeldmateriaal van deze tennisbaan. Wie kan ons helpen?
Wat we precies willen weten leest u op onze site via deze link, of bekijkt u op RTV Baarn. De uitzending blijft ook te zien op onze site via deze link. Op die plek kunt u gelijk ook uw reacties plaatsen.

We zijn heel erg benieuwd of u ons kunt helpen!





De uitzendingen van RTV Baarn zijn te zien via het digitale pakket van Ziggo op kanaal 42 of via de stream op www.rtvbaarn.nlYouTube en Facebook

Ook via Xs4all en Telfort met de witte afstandsbediening op kanaal 626 en via XMS, Edutel, Fiber.nl, Stipte, Lybrandt en Telfort met de zwarte afstandsbediening op kanaal 2125.

Op onze site is deze rubriek te volgen via www.groengraf.nl/wiewatwaar

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen?
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.

donderdag 21 september 2017

Baarn en de Rijksbelastingdienst

Tot de Franse tijd hoorde men betrekkelijk weinig over het zich buiten de steden vestigen ter wille van de goedkoopte of om gunstiger fiscale verhoudingen. Het 's winters buiten zijn kwam in de 18e eeuw nog maar sporadisch voor en het verblijf op de buitenplaatsen gedurende de zomer achtte men kennelijk geen onoverkomelijk bezwaar voor de stedelijke economie.

Alexander Gogel
Pas in de 19e eeuw werden de klaagzangen luider en luider. De gemeentelijke belastingdruk was zwaar geworden. Na de unificatie en centralisatie tijdens het Napoleontische tijdvak met weinig speelruimte voor de gemeenten, werden door de invoering van de Gemeentewet in 1851 de gemeente meer en meer belast met de uitvoering van de diverse overheidstaken. Tussen 1851 en 1893 stegen de gemeentelijke uitgaven gemiddelde tot het vijfvoudige. De gemeenten moesten vele belastingbronnen aanboren om aan hun geld te komen. Belastingrestituties over de periode, die men elders op zijn zomerverblijf doorgebracht had werden, niet meer verleend. Belastingdrukverschillen tussen de diverse gemeentes hadden de migratie bevorderd.

Deze verschillen werden door een aantal maatregelen tussen 1920 en 1942 tot een minimum teruggebracht, met name door de vervanging van de gemeentelijke inkomstenbelasting door de Rijksinkomstenbelasting en uitbetaling aan de gemeenten via het Gemeentefonds.
Voor Baarn had het fiscale aspect voor de vestiging van vele grote betekenis. Baarn was vooral in het begin van de 20e eeuw zeer goedkoop. Door de toevloed van rijken werden de belastingopbrengst weer zo verhoogt, dat de tarieven nog verder omlaag konden, en Baarn nog goedkoper werd. Na de Eerste Wereldoorlog, toen de toevloed van rijken immigranten stagneerde, werd Baarns concurrentiepositie slechter en Baarn relatief minder goedkoop. Tot 1940 kon Baarn haar reputatie als “goedkoop” echter handhaven.

Toch was het fiscale element uiteraard slechts één van de factoren, die mensen ertoe deed besluiten zich des zomers of voorgoed in de “Parel van het Gooi” te vestigen.

Rijksbelastingheffing in Baarn
Belastingdienst in 1913 in Baarn
Hoofdstraat
Sinds de herziening van het Nederlandse belastingstelsel door Alexander Gogel in het begin van de 19e eeuw, werden de Rijksbelastingen Centraal geheven door de Provinciale arrondissementen. Hier werkten de Inspecteurs, Controleurs en Commiezen. Plaatselijk waren de Ontvangers met hun Deurwaarders “Actief”. Zo ook te Baarn. Er was een ontvangstkantoor “Derde Klasse”, met Dependances in Eemnes, Soest en Soesterberg.

Belastingdienst in 1926 Eemnesserweg
hoek Brink
Het ontvangkantoor bevond zich meestal aan huis van de ontvanger en de sub-ontvangers. Hier hielden zij “zitdagen”. Misschien dat daarom soms door leken nog wel gesproken wordt van “ontvangsthuis”. Het eerste echte ontvangkantoor te Baarn werd in 1913 ondergebracht in het voormalige gemeentehuis/postkantoor aan de Hoofdstraat. De ontvanger zelf kwam ernaast te wonen. In dit pand kwam toen het eerste, gedecentraliseerde inspectiekantoor van Baarn. Later kwam daar ook nog een stationnement van de invoerrechten en accijnzen bij.
In 1926 verhuisde men naar een pand Eemnesserweg 1-3/hoek Brink. Het ontvangkantoor zat beneden, de inspectie boven. Deze behuizing werd echter steeds slechter en benauwder. De vloeren golfde, het archief stond op de slaapkamer van het er nog inwonende gezin van man, vrouw en acht kinderen, gebruik van het toilet was pas mogelijk als drie mensen opzij gingen en de potkachel werkte verstikkend. Er werd gewerkt in kleine, stoffige en onpraktische lokalen. Het was en “armoedig boeltje”. Gesproken werd van de “hel”.
Inhuldiging in september 1948 van Koningin Juliana
De verhuizing in 1948 naar Huize Peking kwam dan ook als een geschenk uit de hemel. Het pand was grondig schoongemaakt en opgeknapt. Hier waren de vele, goede en ruime vertrekken, uitstekend geoutilleerd en beantwoorde aan alle hygiënische eisen. Ook hier kwam het ontvangkantoor beneden te zitten en de inspectie boven. Bovendien lag het kantoorgebouw prachtig met een nieuw plantsoen ervoor en de Pekingtuin erachter. De Baarnse belastingadministratie was vanaf toen gevestigd in een der mooiste, zo niet het mooiste kantoor van Nederland.
De ingebruikname ging ook met een zekere plechtigheid gepaard in aanwezigheid van een aantal autoriteiten. Van de eigen mensen werd gevraagd “zich het nieuwe gebouw waardig te tonen door beschadigingen te voorkomen en in onderling overleg met belastingplichtigen de zaken naar best vermogen te regelen”. “Hopelijk zal de geest van de Sint Bureaucratius uit het gebouw geweerd blijven en de nieuwe omgeving de arbeidslust stimuleren”.
Huize Peking in 1948

In de naam Peking kon men de initialen vinden van “Productie En Kwaliteit In Nieuw Gebouw”. De Baarnsche bevolking dacht daar anders over en sprak over Peking als “Pik In”. Bovendien kon men de Torenlaan vooral wel de “Laan der zuchten” of “Laan der smarten” noemen, gezien de aanwezigheid van deze Laan van zowel het belastingkantoor als het ziekenhuis als de begraafplaats. Het gehele personeel kwam op de foto voor de
het gehele personeel voor de glazen uitbouw
op 23 april 1948
glazen uitbouw van het gebouw en ‘s avonds was er feest. Ook voor de gemeente was Peking na de opknapbeurt weer een sieraad geworden na de lange periode van verwaarlozing, leegstand en oneigenlijk gebruik.

Verbouwing van Huize Holland en Huize Peking in 1982/1983
Ook Huize Peking werd op den duur te klein voor de belastingdienst te Baarn en raakte uitgeleefd. Besloten werd het naastgelegen Huize Holland erbij te trekken. Dit pand, dat ook eigendom was van de gemeente Baarn, stond leeg en was gekraakt. Reden te meer om zaken te doen. Beide panden werden verkocht aan het Rijk in 1979, waarna er een
Huize Holland
restauratie- en verbouwingsplan werd opgesteld. Eerst werd Holland opgeknapt en daarna betrokken door het ontvangkantoor. Vervolgens werd Peking gerestaureerd en daarna domein van de inspectie. Tijdelijk moest het inspectiepersoneel werken in barakken, die achter het huis werden geplaatst.


Beide huizen werden met elkaar binnendoor verbonden zodat een geheel ontstond. De aankoopsom bedroeg ƒ 1.000.000,-  de totale verbouwingskosten ƒ 4.000.000,-  na een oorspronkelijk krediet van ƒ 1.780.000,-. Het werd dus duidelijk duurder dan geraamd. Er kwamen ernstige gebreken aan het licht. Zo bleken de banden met een constructieve functie uit hout te bestaan, de balkkroppen verrot te zijn, de gevel bekroning lost te zitten en moest op het laatst toch nog een geheel nieuwe kap worden aangebracht. Bij de restauratie werden ook nog de fundamenten van het eerste Huize Peking zichtbaar.
de Haldeuren met koper beslag
Na de restauratie is een prachtig pand ontstaan, dat evenwel nooit op de Monumentenlijst is terechtgekomen. De historische waarde van het pand werd goed gecombineerd met de eisen van de gebruiker. Zo werden de grote opbergkasten (lektrievers) voor de leggers/dossiers verzonken in de vloer geplaatst met de voet in het souterrain. Er kwam weer een witmarmeren vloer in de hal en in de gangen, in de hal werden weer de originele haldeuren gemonteerd met geslepen en fraai versierd glas en met glanzend koperbeslag. Hij werd gewerkt met Zweeds grenen, er kwamen raamluiken aan de gevels. Ook kwam er in het kader van de zogenaamde 1%-regeling een kunstwerk en wel een lichtspiraal in het
de lichtspiraal in Huize Holland
trappenhuis van Huize Holland.


Er kwam een mooie vergaderzaal, die ook door de Directie te Utrecht gebruikt kon worden. In het gebouw werden uit de Rijkscollectie overal kunstwerken op- en neergehangen en neergezet.
Het pand bleef wel erg onderhoudsgevoelig. Het schilderwerk, dat eerst in wit was uitgevoerd naar later in bruin, moet regelmatig bijgehouden worden, er komen alweer barsten in het gebouw, de vloeren op de eerste verdieping zijn van hout, kortom zo’n kwalitatief goed gebouw is het niet, noch van binnen nog van buiten. Maar er kan uitstekend gewerkt worden en dat wordt er ook. Nog steeds geldt dat een goede accommodatie bevorderend werkt voor de kwaliteit van werk en welzijn.

Voor velen is Huize Peking en Huize Holland een goed tweede huis, waar men op past “zoals een goed huisvader/huismoeder betaamt”. Een gebouw moet ook goed schoongemaakt en gereinigd worden. Als een goed huisvader en huismoeder hebben dat jarenlang Joop Smith en zijn vrouw gedaan.

De reorganisatie in 1992 en de toekomst
In het kader van de reorganisatie van de Belastingdienst zal in Baarn ook het een en ander veranderen. Vanaf 1 januari 1992 zal onderscheid worden gemaakt tussen “particulieren” en “ondernemers”. In Amersfoort komen in een groot, nieuw gebouw op het Kantorenpark “De Hoef” twee grote, nieuwe eenheden “particulieren” en “Ondernemingen”, samengevoegd uit de voormalige inspecties in de regio. De ondernemers uit het Baarnsche ambtsgebied (Baarn, Eemnes, Soest, Soesterberg) worden voortaan behandeld vanuit Amersfoort, de particulieren uit Baarn, Eemnes, Soest en Soesterberg vallen voortaan onder de “Particulieren/Amersfoort’. In Baarn is echter voor de particulieren een nevenfunctie gebleven, gevestigd in Huize Peking. Dit pand zal daardoor aangepast worden aan de nieuwe eisen en de huisstijl van de Belastingdienst. Het pand Holland zal worden verkocht als kantoorgebouw aan derden, de gemeente heeft afgezien van het recht van eerste koop.

Bij deze aanpassing, kosten ƒ 420.000,- zullen Holland en Peking weer worden gescheiden. Er zal een compleet automatiseringsnetwerk worden aangelegd, de ontvangstruimte zullen worden gemoderniseerd, de huisstijl zal ook aan de buitenkant van het gebouw zichtbaar zijn, er komt een klimaat- en luchtbeheersvoorziening, de invalidenvoorzieningen worden aangepast en het buitenonderhoud zal worden aangepakt.
Was er in 1948 bij de ingebruikname van Peking als belastingkantoorfeest, ook het einde als zelfstandige inspectie- en ontvangkantoor willen we niet ongemerkt voorbij laten gaan. Op 11 oktober 1991 gaan we weer op de foto op dezelfde plek en is het weer feest voor het hele personeel.
 

Bronnen:
Baarn/Peking, Th. De Ruig, Baarnsche Courant, oktober 1984
Archief Belastingdienst Baarn
Dhr. A.J.H. van de Poll - foto september 1948
Historische Kring Baerne
Jan Vrieze gesprekken met diverse personen en medewerkers van de belastingdienst in 1991 te Baarn en eigen ervaringen en waarnemingen.
 
Geplaatst door L.J.A.Bakker

http://www.grijsvuur.nl
Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter  


Kom in actie en deel ook uw Baarnse herinneringen op Groenegraf.nl
 


dinsdag 19 september 2017

Zomaar een middag in de Nieuwstraat

door Eric van der Ent


Soms zeggen beelden meer dan woorden...

Begin jaren zestig maakte Arnold Kole, toen werkzaam bij Foto Hak (Foto-Kino), Nieuwstraat 17 in Baarn, deze mooie foto's. Deze man bestudeerde eerst, met vergrootglas (!), de etalage, alvorens binnen te komen.
Wie deze klant was vertelt het verhaal niet.



Aan de overkant is nog net de etalage van vishandel Gebr. Hogenbirk te zien.

Met dank aan Ettje Kole voor het sturen van deze prachtige foto's!

Eric van der Ent











Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. 

Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter.

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn verhalen? 
Kom in aktie en stuur ons uw oud Baarn verhaal!

donderdag 14 september 2017

Huize Peking, Huize Holland en Huize Canton


Huize Peking.
Huize Peking
Het oorspronkelijke huis van 1791-1890.

Op het einde van de 18e eeuw, toen de synode zich niet langer tevredenstelde met het bouwen van buitenplaatsen en koepels in fantasie vormen, maar de echte Chinese stijl ging volgen, stichtte en jonge en schatrijke Amsterdamse koopmanszoon van zwakke gezondheid, en Reinhard Scheerenberg genaamd, uit Chinese materialen te Baarn twee landhuizen in pagodevorm, welke hij "Cleijn Peking" en Canton doopte.

Hij was rijk geworden met de handel op China. Centrale ligging van Baarn, het geografisch middelpunt van Nederland, de betrekkelijk korte afstand tot Amsterdam en vooral de schone natuur van Baarn trokken hem zo aan dat hij hier zijn zomerverblijf wilde vestigen. Hij liet deze woningen in Chinese stijl en van echte, door zijn eigen schepen aangevoerde, Chinese materialen bouwen.

Op 9 augustus 1791 legde hij de eerste steen van het exotisch zomerverblijf huize Peking aan het einde van de Torenlaan. De bijbehorende gedenkstenen met de tekst: “R. Scheerenberg stichter van dit gebouw 9 augustus 1791” is thans ingemetseld aan de achterzijde van het huidige pand. Hij noemde het heel bescheiden ” Cleyn Peking”, maar al spoedig is dat “Cleyn” weggelaten.

In 1793 bouwde hij even verderop nog een tweede Chinese landhuis Canton. De bouw van een derde Chinese landhuis ”Nanking” werd door de troebelen van de Franse tijd niet uitgevoerd.

Huize Canton

Zowel in Peking als in Canton diende het souterrain tot dienstenvertrekken en bevatten de eerste verdieping de woonkamers, de tweede de slaapkamers, de hoofdverdieping van klein Peking had stuiten van vijf kamers, die van kanton telde vier kamers en een slaapkamer met het kabinet met en alkoof, terwijl mijn vandaar langs een kleine trap en zeskantige koepel kon bereiken.

Door hun begripsvorming en heldere bonte kleuren, hun wonderlijke versieringen, vergulde klokjes en spitsjes trokken en Cleyn Peking en Canton de aandacht van anderen, die er destijds nog stille heidedorpje Baarn bezochten.
"de Scheerenbergkom"
Voor huize Peking kocht Scheerenberg aan de overkant ook veel bos aan ten westen van de Torenlaan. Hier liet hij een vijver graven. De vijver heette “Scheerenbergkom”, maar veel ouderen hebben dit water gekend als de “Pekingkom”, met daarnaast de Pekingberg. Ook liet hij het Pekingbos aanleggen met daarin een beekje en een Chinees bruggetje. Dit gebied, bestaat uit bos, heide en bouwland, was afhankelijk 21 ha groot, maar werd steeds uitgebreid, zodat het tenslotte half Baarn omvatten. Hierop stonden nog zeven arbeidershuisje, een ruime stal/koetshuis “Boschzicht” voor 16 paarden en een klein woonhuis, bestemd voor de zomergasten.

Gersau
Verder werd de grote “overtuin” aangelegd met daarin in een Zwitserse stijl gebouwd theehuisje, genaamd “Gersau”. Er leidde een onderaardse gang van huize Peking naar die theehuis.

Een van de eerste zomergasten was de Duitse schilder Friedrich Tischbein. Hij kreeg veel bestellingen via Scheerenberg. De schilder en diens vrouw Sophie Müller logeerde geregeld op Peking. En waren meer zomergasten, onder andere twee Franse émigé’s, die geheel op kosten van Scheerenberg leefden.

‘s Avonds placht het hele gezelschap in de voorkamer op de eerste verdieping van Peking samen te komen. In 1794 verscheen nog een Franse émigré op huize Peking, die de rust er danig heeft verstoord. Dit was mevrouw Polanen, die haar echtgenoot, de gezant van de Bataafse Republiek in de Verenigde Staten, had verlaten en via Parijs was uitgeweken naar Nederland.
Zij wist de zwakke Scheerenberg onder haar invloed te brengen en verjoeg de overige gasten. Scheerenberg liet zich inpalmen door de nieuwe Franse overheersers. Hij werd benoemd tot representant van het kwartier Eemland en bleef dit tot 4 april 1794.
In 1797 trouwde hij te Parijs met de 17-jarige Elizabeth Sara Polanen, een huwelijk door de tirannieke moeder doorgedreven ondanks de afkeer die het jonge meisje van Scheerenberg had. Het jonge paar vestigde zich op Peking.

De gebouwen Peking en Canton hebben veel tot de bekendheid van Baarn bijgedragen. Zij kregen zekere vermaardheid, ook al door de internationale gezelschappen, die Scheerenberg des zomers rond zich verzameld.

In 1893 raakten de Amersfoortse dichter Dieter pijpers in vervoering, toen hij Baarn binnenkwam en Peking en Canton zag en dichtte:

          “Welk een spitse pirami (de Brinktoren)
          Die ik in de verte zie
          Door deez ‘ hoge beuken dreven
          Laat ons Bearen binnenstreven
          Dat mijn komst daar hulde biê
          Is het een droom? Kan ’t waarheid wezen?
          Zijn wij hier in het land van de Chineezen?
          Welk een komst verbaast ons hier
          ‘k ben beneveld bij’ aanschouwen
          Van die vreemde praalgebouwen
          Die elk opgetogen houên
          Door hun trotse pracht en zuiver”

Scheerenberg bereidde zijn bezittingen door aankoop en huizen bouwen voor zijn werklieden voortdurend uit, zodat hij op het laatst half Baarn bezat. Hij was begaan met het lot van de Baarnse bevolking en had in 1802 en tapijtfabriek gesticht, die al gauw tot grote bloei kwam. Hij liet dat tapijten en vloerkleden maken van koehaar (dus niet van wol). Hij richtte in verschillende plaatsen in de omtrek spinscholen op, waar vooral de kinderen garens leerden spinnen en zo een centje konden bijverdienen, want leerplicht was er toen niet. Hij liet nieuwe woonwijken aanleggen voor de werklieden. Ook schonk hij het dorp en nieuwe school. De straten in de buurt kregen (later) ook allemaal namen uit het Verre Oosten: Balistraat, Lombokstraat, Celebesstraat, Javalaan (waaraan huize Peking en huize Canton zelf ook (liggen/lagen), Cantonlaan, Sumatrastraat Madurastraat, Borneostraat, Molukkenstraat, Padangstraat.

Vermoedelijk hebben hier (in navolging van Scheerenberg?) eerst families gewoond, die ook in het verre gewesten (vooral Indonesië) ruimschoots de kost hadden verdiend en in de sfeer van dit door natuurschoon begiftigde Baarn het gevoel van thuis zijn konden koesteren.

Zijn fabrieken namen zo in omvang toe, dat ze hem boven het hoofd groeiden. In 1810 verkocht hij ze aan een maatschappij onder de directie van een zekere Cohen.
Vanaf 1827 ging het slechter met de fabriek en in 1835 werd de fabriek opgeheven en verplaatst naar Deventer, waar zij weer tot bloei kwam.

Persoonlijk ging het Scheerenberg ook niet meer zo voorspoedig. Zijn schoonmoeder buiten hem uit en bracht hem door haar verkwisting en vrijwel tot de bedelstaf. Scheerenberg bezwaarde al zijn bezit met hypotheek en verkocht tenslotte op 4 augustus 1808 huize Peking en huize Canton aan Koning Lodewijk Napoleon verkocht voor ƒ 60.000. Deze Chinese buitenplaatsen grenzen aan het domein Soestdijk, dat door hem op 21 december 1806 was geannexeerd. Scheerenberg verhuisde naar Utrecht, waar hij op zich maatschappelijke gebied bleef bewegen. Na de dood van zijn vrouw, in 1813 nauwelijks 30 jaar oud, vestigde hij zich in Den Haag, waar hij op 7 oktober 1834 als ze vergeten burger stierf.

Koning Lodewijk Napoleon bood de huizen op 30 mei 1810 publiekelijk te koop aan. Nicolaas Mollerus werd eigenaar van Canton voor ƒ 8600,- en van Boszicht voor ƒ 2490,- , doch Peking is toen onverkocht gebleven. In wiens handen het is gekomen is niet meer na te gaan. Wel is bekend dat jonkheer Johan Melchior Kemper Peking huurde van 1813 tot zijn dood in 1824 en er vele zomers heeft doorgebracht.

In 1833 kocht de kroonprins (de latere koning Willem II), in 1815 in het bezit van het domein Soestdijk hersteld, Peking en Canton en verhuurder Peking, eerst aan ene team er en later aan de familie Moorman. Hoelang deze families er gewoond hebben en of er nog andere bewoners zijn geweest is niet bekend meer.

Na de dood van koning Willem II kwam zijn dochter prinses Sophie in het bezit van Peking, terwijl Canton in de handen kwam van de weduwe van de koning, Anna Paulowna van Rusland.

In 1882 zijn beide Chinese buitenplaatsen door de koninklijke familie verkocht aan de Baarnsche bouwmaatschappij. Sedert dien verwisselde zij telkens van eigenaar. Merkwaardigerwijs kreeg Peking daarna verschillende eigenaren, die eveneens als Scheerenberg veel tot de voorspoed van Baarn hebben bijgedragen: de nieuwe burgemeester de Beaufort, de filantroop Van Senden en de bekende zakenman en filantroop August Janssen. Daarna kwam het in handen van de familie Oyens, die het in 1885 verkocht aan de nieuwe burgemeester van Baarn, jonkheer Beaufort.

Huize Holland
Intussen was al grenzend aan Huize Peking in de jaren 1870-1880 Huize Holland gebouwd, vermoedelijk als woonhuis voor het bedienend personeel. Het is eveneens een mooi pand, een statig herenhuis (met onder andere een fraaie wijnkelder). Het pand kwam in 1901 reeds op de monumentenlijst. Kennelijk is het daar weer een keer van afgevoerd, want in 1977 werd het gebouw waardig vol genoeg gevonden om het op de monumentenlijst te plaatsen.

In 1981 wilde de Rijksdienst van de Monumentenzorg Huize Holland weer van de lijst afvoeren vanwege de slechte staat waarin het pand was komen te verkeren, onder meer na bewoning door krakers. Weliswaar was het pand inmiddels verkocht aan het Rijk voor uitbreiding van het belastingkantoor en werd het is juist ingrijpend verbouwd en opgeknapt, maar er was kennelijk al het nodige aan vernield. Per saldo staat het pand nog steeds op de Monumentenlijst.

In het kader van de reorganisatie van de Belastingdienst werd het pand weer door het Rijk afgestoten.

Het vernieuwende Huize Peking heeft merkwaardig genoeg nooit op de Monumentenlijst gestaan!
 
Het vernieuwde Huize Peking (1891-1991)
De Chinese Buitenplaatsen waren als winterverblijf ongeschikt gebleken. De slaapkabinetten van Peking waren bijvoorbeeld slechts via een buitentrap bereikbaar. Daarom liet de nieuwe eigenaar, burgemeester jonkheer de boel voor, het oude Huize Peking afbreken en op dezelfde grondvesten en nieuw Huize Peking bouwen, volgens het ontwerp van J.D.F. van der Veen, toenmalig gemeentearchitect. De bouwkosten bedroegen bijna een ton. Op 1 februari 1891 was de nieuwe vier la in moderne stijl gereed en werd op die dag in gebruik genomen. Ook hiervan is een gedenksteen aanwezig aan de achterzijde van het gebouw naast de vorige, in de gemetselde gedenksteen, met als tekst: “De vernieuwing geschiedde door jonkheer M.B.Ph. de Beaufort in de jaren 1890”.

Zo was een eigenaardige woning in Baarn verdwenen, nadat het bijna en eeuwenlang grote eigenaardigheid was geweest.

Na het vertrek van burgemeester de Beaufort in 1898 kwam Peking in handen van G.H. van Senden. Diens weduwe verkocht op 1 oktober 1910 aan August Janssen, die eigenaar/bewoner was van Canton en beide huizen dus weer in één hand verenigde. Hij ging Peking verhuren.

Na de dood van August Janssen in 1918 werd Peking op 3 april 1919 via makelaar Wörtman voor ƒ 164.800 verkocht aan ene Schmiedel.

In 1922/1923 werd het schilderachtige Pekingbos met de Pekingkom, de Pekingberg en de overtuin geveld, afgegraven en gedempt en verkaveld tot bouwterrein voor villa’s (Nicolaas Beetslaan, Bilderdijklaan, Da Costalaan, De Genestetlaan, Vondellaan, Torenlaan).

Over de bewoners van Huize Peking en hun leven is weinig bekend. Eigenlijk weten we alleen iets over het leven van Scheerenberg, zoals hiervoor weergegeven. Tussen 1910 en 1948 is het huis voor diverse doeleinden gebruikt. Het werd soms verhuurd (aan onder andere de families Rutgers van Rozenburg, Van der hoef, Van der Poel, Versteeg, Bruntel), in de eerste wereldoorlog is het gebruikt door het Rode kruis als lazaret, en  er werden tuinfeesten gegeven, waarbij de Koninklijke familie vanaf het (thans verdwenen) bordes aan de achterzijde van het gebouw toekeek, het is als school en als goederenopslagplaats gebruikt, maar ook heeft het huis tientallen jaren leeg gestaan, met name omdat de uit  Duitsland afkomstige familie Schmiedel het huis zelf nooit heeft bewoond. De vrouw Schmiedel wilde niet in Baarn wonen. Schmiedel overleed in 1941.

In 1939 kwamen er Nederlandse militairen in, nadat in het huis en aan het dak de nodige voorzieningen tot herstel waren getroffen. Bij de bezetting namen de Duitsers uiteraard ook Huize Peking in beslag en blindeerden het. De sporen van de witgekalkte ramen waren tot enkele jaren terug nog te zien op de eerste verdieping. Ook heeft de Nederlandse Arbeidsdienst en een tijdje ingezeten en is het gebruikt als opslag voor joodse goederen. Na de bevrijding kwamen de Canadezen in het gebouw.

Het huis kwam na de oorlog in handen van de gemeenten. Over de bestemming is jarenlang gedelibereerd. Er waren vier mogelijkheden:

  1. Verkoop. Goed in het kader van de begrotingstekorten en ter voorkoming van nieuwe uitgaven voor herstelwerkzaamheden.
  2. Verhuur aan een exploitant en gebruik als restaurant en zalencomplex.
  3. Verhuur aan het Rijk voor het gebruik als belastingkantoor.
  4. In eigen gebruik als ontspannings- en cultureel centrum.
Uiteindelijk werd gekozen voor mogelijkheid drie en kwam in 1948 het huis in gebruik bij de Belastingdienst als inspectie en ontvangkantoor. De huurprijs bedroeg ƒ 100.000 per jaar, een aardige inkomsten voor de gemeente.

In het plantsoen voor Huize Peking werden later vier bomen geplant ter ere van de geboorte van elk van de vier prinsessen, met bijbehorende tekst in een grote tegel.

In 1979 werden Huize Holland en Huize Peking door de gemeente aan het Rijk verkocht. Het plantsoen voor Huize Peking en de Pekingtuin achter het pand bleven in het bezit van de gemeente. In de tuin staat naast een muziekkoepel en Chinees-Indisch restaurant “Peking”. Ook heeft er jarenlang een poffertjeskraam gestaan. Het Rijk verbouwde, herstelde en restaureerde beide villa’s, verbond ze aan elkaar en nam ze in gebruik als inspectie der directe belastingen en ontvangstkantoor van ’s Rijksbelastingen.

In 1991 werd Huize Peking weer verbouwd om gebruikt te worden als nevenvestiging van de nieuwe belastingeenheid Particulieren Amersfoort. De oude inspectie en het oude ontvangstkantoor verdwenen. In 2012 werd huize Peking verkocht en kreeg het de bestemming verzorgingshuis. Huize Holland werd per 1 januari 1992 verkocht. De gemeente Baarn heeft afgezien van het recht van eerste koop. De bestemming blijft kantoorpand.

Huize Canton
Huize Canton heeft een gelijksoortige geschiedenis gehad. Het werd gebouwd in 1793, werd in 1808 verkocht aan koning Lodewijk Napoleon en de gevoegd bij het domein Soestdijk. In 1815 keerde het domein en ook Huize Canton terug bij de Oranjes. In 1850 kocht Koningin-Moeder Anna Paulowna, weduwe van Koning Willem II, Huize Canton van de erfgenamen van de Koning, die in 1849 was overleden. In 1865 werd Prins Hendrik als legataris van zijn moeder eigenaar. In 1882 kocht de Baarnse Bouwmaatschappij Canton van de erfgenamen van Prins Hendrik.

de familie Janssen bij hun koepel
In 1890 kocht Peter Willem Janssen, directeur van de Deli-maatschappij te Amsterdam Canton.

In 1904 werd August Janssen, directeur van Indisch cultuurondernemingen, als erfgenaam van zijn vader, eigenaar en bewoner. Canton had daarvoor als woonhuis en ook een tijdje als sanatorium gediend.

In 1910 werd Huize Canton wegens bouwvallig uit gesloopt. De oorspronkelijke gevelsteen ging bij de afbraak verloren. Een nieuwe werd op 6 april 1911 in de heropbouw ingemetseld. Op dezelfde plaats werd een nieuw Huize Canton gebouwd dit was klaar op 5 april 1911. In 1920 kocht de levensverzekeringsmaatschappij “Conservatrix” uit Amsterdam, de villa en bracht er haar hoofdzetel heen.

Onder de verkooporders niet begrepen het Cantonspark (gelegen aan de Faas Eliaslaan), een vorstelijke tuin van 3,5 hectaren, die in 1905 was aangelegd door de tuinbaas van August Janssen, J. Goossen. Dit park werd na de dood van Janssen (ook een groot weldoener in Baarn: hij schonk onder andere de bad-en zweminrichting de Eem) in 1918 door de erfgenamen geschonken aan de Staat der Nederlanden onder voorwaarden dat het als botanische tuin zou moeten dienen. Na enige strijd met de Universiteit van Amsterdam werd de tuin in 1920 eigendom van de Rijksuniversiteit van Utrecht, die het als Hortus ging gebruiken. Het werd een fraaie tuin met grote glazen kassen en veel bijzondere planten en bomen uit heel de wereld. J. Goossen werd benoemd tot hortulanus. De tuin werd voor het publiek toegankelijk voor één gulden. Door de aanleg van een nieuwe centrale Hortus op het nieuwe universiteitscomplex “De Uithof” (dicht bij huis) werd het Cantonpark echter overbodig voor Utrecht. De tuin werd dan ook verkocht aan de gemeente Baarn, onder voorwaarde dat het als park in stand zou blijven en niet bebouwd zou worden.

Bronnen:
Eemland, S.Hoog, Baarn, 1978
Baarnse Lusthoven, TH. Coppens, Baarn 1990
Uit de geschiedenis van Baarn, T. Pluim, Baarn, 1932/1975
Uit de geschiedenis van Baarn, G. Hooijer, Baarn, 1972
Baarn, G.A. Hoekveld, Baarn 1964
Dit is Baarn, Bakker/Baarnsche Courant, 1986/1987
Baerne, Historische Kring Baerne, september 1986
Maandblad voor Oud-Utrecht, december 1943
Baarn/Peking, Th. De Ruig, Baarnsche Courant, oktober 1984
Archief Belastingdienst Baarn
Jan Vrieze gesprekken met diverse personen en medewerkers en eigen ervaringen en waarnemingen.
 

Geplaatst door L.J.A.Bakker


http://www.grijsvuur.nl
Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter  


Kom in actie en deel ook uw Baarnse herinneringen op Groenegraf.nl
 

 

 


zaterdag 9 september 2017

Wie, wat, waar: De Oorsprongschool

Speurder, de speurhond van Groenegraf.nl
Vandaag is een nieuwe uitzending in de rubriek Wie, Wat, Waar? bij RTV Baarn gestart. De rubriek is een samenwerking met Stichting Groenegraf.nl. U kent inmiddels onze speurhond "Speurneus". Tijdens de uitzending van de rubriek Wie, Wat, Waar? graaft Speurneus telkens een foto van Groengraf.nl op. Wij hopen dan dat de kijkers van RTV Baarn en de volgers van Groenegraf.nl de vragen die we hebben over de foto kunnen beantwoorden.



Op deze foto staat Jan Cornelis van der Veen (1848-1908). Hij staat voor een gebouw dat me bekend voor kwam. Na wat zoeken kwam ik erachter dat het De Oorsprongschool is. We kennen het gebouw dat tegenover de brandweerkazerne stond, dat werd in de jaren zestig gesloopt. Maar dit gebouw stond precies op de plek van het huidige politiebureau. "Instituut" is met grote letters op het gebouw te lezen.
Wie kan ons meer vertellen over dit gebouw? Wanneer is het gebouwd en wanneer gesloopt?

Wat we precies willen weten leest u op onze site via deze link, of bekijkt u op RTV Baarn. De uitzending blijft ook te zien op onze site via deze link. Op die plek kunt u gelijk ook uw reacties plaatsen.

We zijn heel erg benieuwd of u ons kunt helpen!





De uitzendingen van RTV Baarn zijn te zien via het digitale pakket van Ziggo op kanaal 42 of via de stream op www.rtvbaarn.nlYouTube en Facebook

Ook via Xs4all en Telfort met de witte afstandsbediening op kanaal 626 en via XMS, Edutel, Fiber.nl, Stipte, Lybrandt en Telfort met de zwarte afstandsbediening op kanaal 2125.

Op onze site is deze rubriek te volgen via www.groengraf.nl/wiewatwaar

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen?
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.