zondag 2 augustus 2015

De Hervormde Kerk te Baarn

Hervormde kerk
Op de Brink te Baarn vindt men het kerkgebouw van de Nederlandse Hervormde Gemeente dat reeds van zeer ouden datum is, al werd de vorm dan ook, vooral in de vorige eeuw, grondig gewijzigd. Het fraaie koepelgewelf en het indrukwekkende orgel vormen een sieraad van het gebouw.



Speciale plaatsen voor de Koninklijke fa­milie



Het kerkgebouw van buiten gezien. Het dateert van om­streeks 1375, maar ook daarvoor stond op deze plaats reeds een Christenkerkje, hetgeen ook wel blijkt uit het feit, dat men een Frankische doopvont opgroef. Zijn huidige vorm kreeg het bedehuis bij de grote restauratie in 1888.
  
Wanneer wijlen H.M. de Koningin­Moeder op Soestdijk vertoefde, ging zij regelmatig in Baarn ter kerke, waar dan ook speciale plaatsen voor de Koninklijke fa­milie in het gebouw der Hervormde Gemeente zijn gereserveerd. Men ziet hier deze kerkbanken. 
De helft van het doopvont na de restauratie
Tussen 1935 en 1939 onder­ging de Hervormde Kerk een grondige restauratie, waarna het gebouw in een plechtige dienst, onder leiding van den predikant Ds. Blaauwendraad, wederom in gebruik. werd genomen. Voor den kansel ziet men de helft van het historische doopvont, dat uit den Frankische tijd moet dateren, dus van omstreeks het jaar 900.

De Consistoriekamer

 Achter den kansel vindt men den toegang tot de consisto­riekamer, die van zeer jongen datum is.
Het halve Frankische doopvont
Het Frankische doopvont, een der merkwaardigste en zeldzaamste voorwerpen uit dien tijd, werd tijdens den beeldenstorm gedeeltelijk vernield, en daarna begraven. Bij de restauratie in 1888 groef men het op en kreeg het een ereplaats in de kerk. De sporen van geweld zijn echter nog goed zichtbaar.

Het indrukwekkende orgel

Tussen 1992 en 1994 werd de tot nu toe laatste restauratie uitgevoerd. De buitenzijde van de kerk werd gerestaureerd en geschilderd. Binnen werd ingrijpend verbouwd. De balkons in het koor werden ingekort tot dezelfde diepte als het orgel. De hele kerk werd geschilderd. Dankzij schenkingen kreeg de kerk nieuwe koperen kronen.
De hele kerk werd geschilderd
 
De buitenzijde van de kerk werd gerestaureerd en geschilderd

Een opmerkelijk onderdeel van het kerkmeubilair is de overhuifde hofbank van de koninklijke familie, die daar is geplaatst door koning-stadhouder Willem III (1650 – 1702). Boven de hofbank is het wapen van Willem III aangebracht.
Het doopvont is weer compleet

Bij de verbouwing van de kerk in 1888 werden voor het portaal aan de westgevel de voet en de helft van de kuip van de oude doopvont aangetroffen. In 1975 werd aan de westkant, bij de consistoriekamer, de andere helft gevonden. Van de beide stukken werd weer één geheel gemaakt en in april 1976 kon, na bijna vier eeuwen, de herstelde en herplaatste doopvont opnieuw in gebruik worden genomen.

De Flentrop-orgel
Tot 1959 had de Pauluskerk een orgel dat in 1880 was gebouwd door de firma D.G. Steenkuyl te Amsterdam. De orgelkast was neogotisch. Toen dit Steenkuyl-orgel in 1959 werd vervangen, kreeg het een nieuw onderkomen in de Marcuskerk in Utrecht. Het orgel heeft (in gewijzigde vorm) tot 1983 in de Marcuskerk gestaan en is daarna bijna ongewijzigd verhuisd naar de St. Antoniuskerk in Waalwijk. Waarom het Steenkuyl-orgel in 1959 in de Pauluskerk werd vervangen is niet meer te achterhalen. Vermoedelijk omdat dergelijke instrumenten met een romantisch klankidioom, gebouwd eind 18de eeuw, door de opkomende neo-barok verguisd werden.De opvolger was een Flentrop-orgel. Dit orgel heeft twee klavieren (hoofdwerk en rugwerk) en een vrij pedaal, en is zowel qua klank als vormgeving karakteristiek voor zijn tijd te noemen. Het is een zeer degelijk gebouwd instrument uit de neobarok. Aan het begin van de 20ste eeuw was de orgelbouw in Nederland in verval geraakt. In de loop van de 20ste eeuw bloeide de orgelbouw weer op, vooral dankzij hernieuwde interesse in historische muziek en instrumenten

De toren van 43 meter hoog

De toren van de kerk is eigendom van de gemeente Baarn. De hoogte is 43 meter. Hij staat naast de middenas van de kerk, is opgenomen in de bouwmassa van het schip en telt twee geledingen, van elkaar gescheiden door een bakstenen lijst. De onderste geleding is voorzien van galmgaten, de bovenste van vensters. De toren wordt bekroond door een hoge, achtzijdige en ingesnoerde spits met leien in rijndekking. In de toren bevinden zich op de begane grond en de tweede verdieping cachots, die in het verre verleden werden gebruikt om zwervers en landlopers tijdelijk onder te brengen.

De linker deur geeft toegang tot de toren en het Carillon
Het carillon in de toren
Een carillon, ook wel beiaard of klokkenspel genoemd, is een torenmuziekinstrument. Het Baarnse carillon werd in 1966 geplaatst en is geleidelijk uitgegroeid tot een instrument met 44 bronzen klokken en een stokkenklavier. Het wordt doorgaans automatisch bespeeld, maar het kan ook met de hand worden bespeeld. Nationale en ook internationale beiaardiers bespelen het Baarnse carillon. Elk kwartier spelen de 44 klokken van het carillon in de kerktoren automatisch een kort stukje muziek. Klik op de tekst hierna en luister naar
Beiaardier Bauke Reitsma die bespeelt het Baarns carillon.

Het Carillon van de kerk op de Brink



Leen Bakker

Geplaatst door L.J.A.Bakker



http://www.grijsvuur.nl

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter





vrijdag 31 juli 2015

Hendrik Hornsveld de dahliakoning bij RTV Baarn

De herinnering blijft...
door Ans van Egdom


Ans van Dalen wordt geïnterviewd door Ans van Egdom.
Camaraman: Jan Andries Smit
In deze nieuwe aflevering van de serie “De Herinnering Blijft...” vertelt Ans van Dalen, kleindochter van Hendrik Hornsveld, over haar grootvader. Hendrik Hornsveld had een kwekerij op de Faas Eliaslaan, t.o. de hoofdingang van het Cantonspark. Veel Baarnaars zullen nog wel de naam van de kwekerij, Burbankia, kennen. En herinneren zich wellicht ook nog wel hoe ze met het rapport in de hand naar opa met de baard gingen. Van wie zij, bij een goed rapport, een vetplantje kregen. Hendrik Hornsveld begon met het kweken van chrysanten en orchideeën, maar kreeg wereldwijd bekendheid met zijn Dahlia's. Hij won daarmee vele internationale prijzen.

Hendrik Hornsveld met één van zijn vele prijzen.


Altijd was Hendrik Hornsveld met zijn planten bezig. Het begon met chrysanten en orchideeën. Maar na het kopen van een paar Dahlia's knollen uit een Duitse Dahliakrant, verdiepte hij zich in het kruisen hiervan.. Pas na 7 jaar lukte het hem een mooie pioenvormige Dahlia te kweken die hij de Anton Grunewald gaf.

Hendrik Hornsveld en koningin Juliana.
Hendrik deed hij met veel succes mee aan tentoonstellingen en won vele nati onale en internationale prijzen.  Ook had hij nauwe banden met het Koninklijk Huis. Hij kweekte een witbloemige Dahlia die hij de naam “Prinses Juliana “gaf. En hoewel Hendrik Hornsveld gespecialiseerd was in het kruisen van Dahlia's, was hij beslist geen zakenman.

Hendrik Hornsveld had zes kinderen. Zijn vrouw hielp niet mee op de kwekerij, maar zijn kinderen hadden allemaal de liefde voor planten van hun vader meegekregen. Het was een gelovig en hecht gezin met de eigenschappen van hun ouders: opgewekt, sociaal. Er was veel saamhorigheid en aanhankelijkheid en er was een hechte familieband. Ieder kind bespeelde wel een instrument of zong, de meesten waren ook erg kunstzinnig

Het gezin Hornsveld
Dol op feestjes was de familie Hornsveld ook. Dan werd er muziek gemaakt, er werden voordrachten gehouden en sketches opgevoerd. Beroemd is nog een grote feest dat werd gegeven bij de 100e verjaardag van Opa “Groffie” Hornsveld.

Hendrik Hornsveld overleed op 18 december 1956 op zijn geliefde kwekerij Burbankia.
Ans van Dalen is de kleindochter van Hendrik. Haar vader, Dirk, kon prachtig fotograferen, schilderen, tekenen en kalligraferen.

Kwekerij Burbankia aan de Noorderlaan (later Faas Eliaslaan)
In deze aflevering praat Ans van Dalen over haar vader, maar vooral over Burbankia en over haar grootvader Hendrik Hornsveld. Zij vertelt over de vele aristocraten die over de vloer kwamen om het tuinmansvak te leren en over de gezelligheid vroeger bij haar opa en oma thuis.

Meer informatie over Hendrik Hornsveld is de vinden op de website www.groenegraf.nl
Deze serie van RTV Baarn wordt gemaakt door: Jan Andries Smit, Eric van der Ent en Ans van Egdom.

“De herinnering blijft” is van zaterdag 1 augustus t/m zaterdag 8 augustus 2015 te zien op RTV Baarn via het digitale pakket van Ziggo op kanaal 42 of via de stream op www.rtvbaarn.nl, YouTube en Facebook.

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

woensdag 29 juli 2015

Tweed, hoge hakken en Ajax, over een bekend Baarns stoffenhuis

door Sandra van Berkum


Ralph Polak begon zijn stoffenhuis aan de Nieuw Baarnstraat maar
verhuisde later naar de Laanstraat in Baarn.
“Een hoorntje met twee bolletjes. Mokka met vanille alstublieft”. Hoe vaak heb ik dit niet gezegd? Met 75 cent in mijn hand aan de toonbank in het open etalageraam van Banketbakkerij Oudwater. Daar werd ‘s zomers het lekkerste schepijs verkocht. In de decembermaand hingen de etalages vol met marsepeinen worsten in alle maten en soorten. Op de vensterbanken piramides van borstplaat en natuurlijk het Marsepeinen Varken. Dat slonk met de week, totdat rond de kerstdagen slechts het puntje van zijn zuurstokroze snuit over was.

Ik realiseer me dat mijn herinneringen aan de winkels uit mijn jeugd langzamerhand tot het historisch erfgoed van Baarn gaan behoren. De Discotiek met de ‘bar’ waaraan je de nieuwste singles kon beluisteren, bakker Van Dijk in de Turfstraat, het tabakswinkeltje in de Nachtegaallaan waar ze plakkerige trekdroppen verkochten, maar vooral de stoffenwinkel van Ralph en Miep Polak-Krant. Hun vroegere medewerkster Ria fietste mij enkele weken geleden op de Brink voorbij. Met kaarsrechte rug en net zo tijdloos elegant gekleed als veertig jaar geleden. Een onverwacht, vertrouwd beeld dat mij even terugbracht naar de tafel met mode- en patroonboeken in de Laanstraat. Daar zaten mijn zusje en ik op sierlijke witijzeren stoeltjes te wachten als mijn moeder stoffen uitzocht. De gesuikerde lolly die we van ‘mevrouw Polak’ kregen, was meestal snel op. Om een tweede durfden we nooit te vragen.

Ralph en Miep Polak openden op 31 maart 1946 de deuren van hun ‘stoffenhuis’ in een van de kleine winkeltjes aan de Nieuw Baarnstraat, waar nu pizzeria La Regina is gevestigd. Ralph Polak was een echte zakenman en had een feilloos gevoel voor mode. Als hij je iets aanraadde, was succes verzekerd. De zaken gingen goed. In 1960 werd uitgeweken naar Laanstraat 50 waar de winkel en het fotoatelier van Marinus Beneker gevestigd waren. De Polaks konden terecht in het achterste gedeelte van het pand, een immens grote zaal die ooit ‘Novum’ heette. Voor de oorlog werden hier voorstellingen gegeven en lezingen gehouden en in de jaren dertig gingen in dit etablissement de voetjes van de vloer als de Baarnse jeugd er kwam feesten.

Dans- en feestzaal Novum aan de Laanstraat werd later bij het winkelpand van Ralph Polak getrokken.

In 1961 krijgen de Polaks de beschikking over het gehele pand. Ze verbouwen de verschillende ruimtes tot een geheel en plaatsen een nieuwe voorgevel. Zelf gaan ze boven de zaak wonen. Behalve groot en hoog was de nieuwe winkelruimte erg diep en daardoor perfect voor het lopen van modeshows. Ook het enorme stoffenassortiment kon nu goed geëtaleerd worden. Op lange tafels en op planken tot aan het plafond: overal lagen rollen stof. Ralph en Miep wisten alles feilloos te vinden. Uit onverwachte hoeken toverden ze bijzondere stoffen tevoorschijn. Mooie tweed verkochten ze, feestelijke stoffen, jersey, stoffen met de modernste prints en bruidsstoffen – de bruidsboetiek die de Polaks in 1966 openden, was vermaard.

‘Een ambassadeur voor winkeldorp Baarn’ stond er in de krant toen de zaak in 1976 haar zesde lustrum vierde. Klanten kwamen van heinde en verre om zich te laten adviseren door de Polaks. Koningin Juliana bezocht de winkel met haar dochters, maar ook bekenden uit de muziek-, film-, en televisiewereld en de voetballers van de Ajax-selectie. Ralph Polak was een fervent aanhanger van Ajax en goed bevriend met spelers als Johan Cruijff, Klaas Nuninga, Sjaak Swart en Bennie Muller. Polak zorgde ervoor dat er vanuit Baarn supportersbussen vertrokken als Ajax moest spelen. Dan werd er verzameld bij hotel-restaurant La Promenade, waar de Ajax-selectie ook wel eens dineerde.

Een modeshow bij Ralph Polak met als eregasten niemand minder dan Johan Cruyff en Bennie Muller van Ajax.
Ralph staat in de deuropening, Miep zit in het midden, tussen de Ajaxspelers in.


De Firma Polak haalde regelmatig het nieuws. Van de Leeuwarder Courant tot het Limburgsch Dagblad, alle Nederlandse kranten publiceerden in 1974 een foto van prinses Margriet die bij de Polaks een modeshow van het Franse stoffenmerk Boussac bijwoonde. Ze bestelde enkele zomerjurken. En toen Danny, de toekomstige echtgenote van Johan Cruijff, een ‘mooi stoffie’ voor haar bruidsjapon uitzocht, was Henk van der Meyden van De Telegraaf erbij.

De Polaks waren de meest kleurrijke mensen die ik kende. De charmante Ralph, steevast gekleed in een driedelig pak en vaak met een grote sigaar in zijn mondhoek en Miep die er in glimmende cocktailjurken en op hele hoge hakken altijd uitzag alsof ze naar een feestje ging; haar gitzwarte haren opgestoken, een krul bij elk oor. Ralph en Miep Polak. Met hun wereldse stoffenhuis zetten ze Baarn landelijk op de kaart.


Sandra van Berkum

Met dank aan Simone Nuninga en Ed Vermeulen

Oproep: we zijn op zoek naar een mooie foto van het echtpaar Polak en hun winkels in de Nieuw Baarnstraat en de Laanstraat. In de toekomst willen we graag nog het persoonlijke levensverhaal van het echtpaar publiceren. Als u ons kunt vertellen over het echtpaar Polak nodigen wij u uit om te reageren. 

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

maandag 27 juli 2015

Vakantietijd in Baarn, een dagje Oranjeboom

door Eric van der Ent


Recreëren in de berm van een drukke autoweg.
Dit is de Oranjeboom.
Het is hartje zomer. Nu is het de tijd dat we met zijn allen vakantie gaan vieren. Velen van ons pakken de fiets, trein, auto, bus of het vliegtuig, en gaan op weg naar hun vakantiebestemming om daar te genieten van onze verdiende rust. Vaak is de vakantiebestemming te vinden in verre oorden. We reizen de hele wereld over om ons vakantiegeluk te zoeken. Tegenwoordig vinden we dat normaal, maar in vroeger tijden ging dat toch anders...


Ik wil niet beweren dat nu alles beter is dan vroeger, maar ook niet dat vroeger alles beter was dan nu. We zijn veel mobieler geworden. Bijna iedereen heeft een auto en Nederland is volgebouwd met snelwegen. Als we nu in de auto stappen zijn we in anderhalf uur tijd in Duitsland. Mooi toch? Maar dat heeft ook zijn nadelen. Is er in Nederland nog een echt stille plek te vinden? Een plek waar je gaat zitten, je ogen sluit en alleen maar de wind en de vogels kunt horen? Volgens mij niet. Toen ik voor het eerst op vakantie ging naar Noorwegen wist ik niet wat ik meemaakte. Je kunt er uren rijden zonder ook maar iemand tegen te komen. Als je dan een korte pauze neemt om een broodje te eten, zittend op een grote steen bij één van de vele meren daar, dan hoor je dus echt helemaal niets. Ik had dat nog nooit meegemaakt en het was heerlijk!


Stilte in Nederland

In Nederland hebben we die stilte natuurlijk ook gekend, en het is nog niet eens zo lang geleden. Met de bouw van snelweg A1, de vroegere Rijksweg 1, werd pas kort voor de oorlog een aanvang gemaakt. De Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten. De bouw werd stil gelegd en pas na de oorlog werd de weg in gebruik genomen. Het zou nog tot begin jaren zeventig duren voordat del A1 langs Baarn 2x2 rijbanen zou krijgen. Voordat Rijksweg 1 aangelegd werd was onze Amsterdamsestraatweg de grote doorgaande weg vanuit het oosten richting Amsterdam. Maar wat heeft dit allemaal met vakantietijd te maken zult u zich afvragen. Voor de oorlog hadden we nog een zesdaagse werkweek. Het aantal vakantiedagen dat een werknemer op kon nemen was veel lager dan nu en het aantal uren dat men per dag moest werken lag hoger. Van lange vakanties was dus geen sprake. Men moest het hebben van dagjes uit, of hooguit een paar dagen achter elkaar. Dat soort ‘vakanties’ en dagjes uit werden dan meestal gewoon in Nederland doorgebracht en Baarn was (zeker toen!) een prachtige plaats om te genieten. Bossen, polderlandschappen, trekpleisters als het paleis en kasteel Groeneveld zorgde voor een stroom dagjesmensen die naar Baarn trokken. Pensions en hotels waren er genoeg in Baarn, dus voor wie er overnachten wilde was er altijd wel een plaatsje te vinden.



Bij de Oranjeboom viel voor dagjesmensen altijd wat te beleven. In dit geval was het minder gezellig. Een ongeval...

Trekpleisters

De kiosk bij de Oranjeboom in de jaren zestig.
Een aantal trekpleisters van Baarn heb ik u al genoemd, maar er was nog een trekpleister voor dagjesmensen die wat minder voor de hand lag: de Oranjeboom. Zoals ik al schreef was de Amsterdamsestraatweg de grote doorgaande weg naar Amsterdam. Daar gebeurde het. Het regelen van het verkeer op de Oranjeboom was ingewikkeld. Stoplichten waren er nog niet dus op drukke tijden stond werd het verkeer geregeld door een verkeersagent. Midden op het kruispunt stond hij met een bord dat hij kon draaien. Aan de ene kant een rood vlak met het woord ‘Stop’ en aan de andere kant een groen vlak. Nu lag de Hilversumsestraatweg in die tijd niet recht tegenover de Lt. Gen. van Heutszlaan, dus het verkeer moest ook nog een soort knik maken om de Hilversumsestraatweg in te rijden. Door het steeds groeiende verkeersaanbod was er altijd wel wat te zien op het kruispunt en dat trok dagjesmensen. Dagjesmensen die tafeltjes en stoeltjes meenamen en in de berm van de Oranjeboom gingen picknicken en kijken naar wat er allemaal op het kruispunt gebeurde. Cornelis van den Brink had het goed bekeken. Hij plaatste in 1924 een kiosk op het kruispunt waar al die dagjesmensen hun versnaperingen konden nuttigen. Dat idee was goed, want de kiosk zou daar meer dan veertig jaar blijven staan! Nu besteden we ons dagje uit op een andere manier dan langs een drukke autoweg, maar toen ging dat zo. 

Met dank aan dhr. P.H. van de Poll, Hoogland voor de foto’s van het kruispunt. De foto’s zijn gemaakt door zijn vader A.J.H. van de Poll, fotograaf te Baarn.


Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter








Update 28-7-2015:
Henk Kroon stuurde ons nog wat leuke aanvullingen op het verhaal:

Een pracht verhaal met veel nostalgie . Even een aanvulling op jouw verhaal , het verkeer werd door twee politiemensen geregeld één op de kop van de Lt. Gen.van Heutszlaan en één op de kop van de Hilversumsestraatweg en ze maakten dan daar een show van. Namen van o.a. deze agenten weet ik ook nog wel, Klaas de Wit, Bart Engel en Klomp .Tevens werd in mijn tijd de Oranjeboom ook wel "de Meidenmarkt" genoemd. Dit was omstreeks 1962/1963 dat ik daar regelmatig op zondag rondhing , puur gezellig.

zaterdag 25 juli 2015

In het verleden ligt het heden, brood- en banketbakkerij De Korenaar

door Eric van der Ent


'In het verleden ligt het heden'. Dit nemen we hier wel heel erg letterlijk. Van Gregory Lovett ontvingen we een prachtige serie door hem gecreëerde impressies van Baarnse plekken. Deze impressies zijn stuk voor stuk ware kunstwerken waarin het heden en het verleden samenkomen. In elke afbeelding ziet u beelden uit het heden en het verleden samenkomen. De komende tijd zult u verschillende keren getrakteerd worden op zo'n mooie creatie van Gregory Lovett.



In deze tweede aflevering neemt Gregory u mee naar de Brinkstraat. Het pand dat u hier ziet is vlakbij de Kerkstraat te vinden. Nu is daar financiëel adviesbureau Prins & Van Urk te vinden. 

Het oude gedeelte van de foto toont overduidelijk Brood- en Banketbakkerij "De Korenaar". Volgens het bord op de gevel was de eigenaar J.Th. van Dam. Jan Thomas van Dam werd geboren op 2 augustus 1912 in Baarn als zoon van Lambertus Lingmondus van Dam en Maaike Slob. Hij trouwde met Hendrika Propitius, dochter van de kleermaker Propitius uit de Laanstraat. Vele jaren dreef het echtpaar de bakkerij, tot het werk Jan Thomas in 1967 fysiek te zwaar werd. Hij besloot om bij de Amro Bank in Hilversum te gaan werken. Bakker Van Dam was zeer muzikaal. Hij speelde orgel en klarinet. Bij Crescendo zou hij maar liefst 23 jaar lang voorzitter blijven. Op Koninginnedag 1999 overleed Jan Thomas, nadat hij twaalf dagen eerder afscheid had moeten nemen van zijn geliefde Hendrika. Het echtpaar is begraven op de nieuwe algemene begraafplaats aan de Wijkamplaan.

Binnenkort: In het verleden ligt het heden, Eemnesserweg

Met dank aan Gregory Lovett voor zijn toestemming voor het gebruik van deze prachtige afbeelding.


Eric van der Ent


Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter